Elzasreis wijnprofessionals proefgroep Rechteroever 2019

Wil je nog eens terugkijken op onze andere wijnreizen? Dat kan!

Moezel – 2018

Pfalz – 2022

Nahe – Rheingau 2023

Pfalz 2024

Elzasreis wijnprofessionals proefgroep Rechteroever

Elzasreis wijnprofessionals proefgroep Rechteroever – Enchanté chers amis du vin! De regio Alsace staat bij ons bekend als de Elzas. Het is een topbestemming voor de vakantie en relatief dichtbij Nederland. De Elzas is de kleinste regio van Frankrijk die aan de grens met Duitsland ligt en van zuid tot noord loopt in het oosten de Rijn door het grensgebied. In de historie is de streek vele malen toneel van zware strijd geweest tussen Duitsers en Fransen. Je kunt er in de Elzas dan ook niet omheen dat de streek wisselend Pruisisch- en Frans gebied is geweest. Er zijn dan ook op vele plaatsen herinneringen te zien aan de oorlogen die hier gestreden zijn.

Maar de geschiedenis van de Elzas gaat veel verder dan de middeleeuwen. Rond Achenheim werden zelfs sporen gevonden die duizenden jaren teruggaan. Ongeveer 1.500 voor Christus werden voor het eerst Kelten in de Elzas aangetroffen. In de omgeving van Dieffenthal zijn zelfs de Keltische invloeden voelbaar. Ook de Romeinen hebben vanaf 58 vòòr Christus een stempel op de regio gezet. In de middeleeuwen werden burchten, kastelen en versterkte dorpen en steden gebouwd. Je struikelt hier bij wijze van spreken over de kastelen en burchten. Een indrukwekkende burcht is Haut-Koenigsbourg bij het plaatsje Sélestat. Aan het begin van de vorige eeuw werd deze burcht prachtig gerestaureerd. De ligging is gewoon fantastisch en je hebt er een prachtig uitzicht op de omgeving. Een andere leuke plek om te bezoeken en te genieten van het uitzicht is het klooster van Mont-Sainte-Odile. Verder zijn de letterlijk kleurrijke wijndorpen en stadjes heel leuk om te bezoeken. Colmar is wat dat betreft nog altijd dé trekpleister van formaat. Maar ook Kaysersberg, Riquewihr en andere wijndorpen zijn meer dan de moeite waard. Vergeet vooral niet de prachtige stad Straatsburg met een heel fraai oud centrum.

De Elzassers hebben een sterke eigen identiteit. Dit komt omdat men een sterk gevoel heeft voor familie- en verenigingsleven en daarnaast veelal een eigen dialect spreken, het Elzasserdietch. De bewoners zijn ook trots op hun eigen streek en tradities en doen er alles aan om dit in stand te houden. Voor buitenstaanders lijken zij gesloten maar als je met ze in gesprek komt dan blijkt het één en al gastvrijheid te zijn. Deze regio leent zich uitstekend voor een korte vakantie zoals een lang weekend of een weekje er tussenuit. De Elzas heeft een prima keuken en natuurlijk niet te vergeten uitstekende wijnen. Er loopt een wijnroute van 170 km door de Elzas die je op de mooiste plekjes en wijndomeinen brengt. Plaatsen die je absoluut moet zien zijn het bijzondere Riquewihr, het prachtige maar in het seizoen drukke Colmar en het leuke plaatsje Kaysersberg. Maar er zijn langs de wijnroute talloze leuke stadjes en dorpen en meer dan genoeg mogelijkheden om mooie wandelingen te maken. Dit alles samen met een prachtige natuur maken de Elzas tot een aangename streek om te verpozen. Niet alleen in de zomer maar juist in de andere jaargetijden heeft de Elzas zoveel moois te bieden. De meest ideale manier om de wijngaarden van de Elzas te ontdekken is met een mooie wijnreis. Een echte aanrader om de Elzas op zijn mooist te zien! Dat hebben wij als wijnprofessionals proefgroep Vinologie “Rechteroever” dus ook gedaan in het laatste weekend van maart 2019!

Elzasreis wijnprofessionals proefgroep Rechteroever – Le Domaine Marc Kreydenweiss Alsace Andlau

Ons eerste bezoek dit weekend is aan Marc Kreydenweiss!  Marc Kreydenweiss verwierf wereldwijd bekendheid met zijn indrukwekkende Elzas-wijnen. In 1989 ging Kreydenweiss als één van de eerste producenten in Frankrijk zijn wijnen volgens de biologisch-dynamische richtlijnen maken. Hij was ervan overtuigd dat je door deze manier van werken niet alleen gezondere druiven krijgt, maar dat de invloeden van de bodem (het terroir) ook beter in deze wijn terug te vinden zijn. Hij maakt deel uit van een kleine groep top producenten die als pioniers op het gebied van de biologisch-dynamische wijnbouw beschouwd dient te worden. Andere voortrekkers waren o.a. Didier Dagueneau, Nicolas Joly, Lalou Bize-Leroy, Olivier Humbrecht en Anne Claude Leflaive. Na een wat onregelmatiger periode eind jaren negentig/begin deze eeuw is het bezit de laatste jaren weer helemaal terug aan de top. De dagelijkse leiding is inmiddels in handen van zoon Antoine. Antoine vinifieert zijn wijn droog en streeft er naar wijnen te maken die zich onderscheiden door hun mineraliteit en terroirexpressie. Met name de Kritt Pinot Blanc vond ik verrassend!

Elzasreis wijnprofessionals proefgroep Rechteroever – Vignoble des 2 Lunes

De wijnen van Vignoble des 2 Lunes komen voort uit de knowhow die stroomt door de aderen van de beide dames Buecher! De zusjes Amélie en Cécile Buecher vertegenwoordigen de 7de generatie. Elke oogst betekent voor hen een nieuwe geboorte voor de wijnmakerij. Aan de teelt van hun wijngaarden wordt dan ook bijzondere aandacht besteed. De druiven worden met de hand geplukt, gevolgd door een zorgvuldige selectie van alleen de beste druiven uit elke cluster. De goed onderhouden druiven geven een uitstekende blauwdruk voor hun typiciteit. De wijnen worden nooit piepjong gedronken, omdat zij geloven in een rustgevende omgeving voor het opvoeden en ouderen van de wijn. Ze hebben bijna een obsessie voor het maken van mooie wijn, in goede harmonie met de natuur. Dit geldt overigens niet alleen voor de wijn, maar ook voor de vormgeving van de fles, de verpakking en de sluiting. Biodynamisch tot en met! Deze dames maken plezierige wijnen waar je niet snel genoeg van krijgt!

Elzasreis wijnprofessionals proefgroep Rechteroever – Hugel et fils

Het eerste spoor van de naam “Hugel” in de Elzas gaat terug tot de 13e eeuw. Ruim twee eeuwen later, vestigde Hans Ulrich Hugel zich in Riquewihr, dat door de verschrikkelijke Dertigjarige Oorlog geheel verwoest was. In 1639 verwierf hij de burgerrechten van de stad en nam hij al spoedig de leiding over het bijzonder invloedrijke wijnbouwersgilde. Zijn zoon bouwde in 1672 een heel mooi huis in de Rue des Cordiers en boven de deur werd het familiewapen gegraveerd; de oorsprong van het bedrijfslogo heden ten dage nog steeds in gebruik. Tijdens de 18e en 19e eeuw verwierf de Hugel-familie een benijdenswaardige reputatie in de wijnbouw en de nauwgezette manier waarop zij hun wijngaarden onderhielden. In 1902 verliet Frédéric Emile Hugel het oude familiebezit en vestigde zich in het centrum van Riquewihr dat nog steeds het hart vormt van het familiebedrijf. Al meer dan 2.000 jaar worden er in de Elzas wijnen gemaakt! Zij brachten grote voorspoed voor de regio, vooral in de Middeleeuwen.

Dankzij de dichtbijgelegen rivier de Rijn, die toen de meest belangrijke slagader van communicatie was in Europa, werden de Elzas-wijnen geëxporteerd naar Nederland, België, Scandinavië en Engeland, waar ze bijzonder werden gewaardeerd. Tot de 17e eeuw was de Elzas het grootste en meest beroemde wijn producerende gebied in het Duits-Romeinse Rijk, waarna door diverse oorlogen de wijnbouw successievelijk in verval raakte. Aan het begin van de 20e eeuw werden de wijngaarden sterk geruïneerd door ongedierte en schimmelziektes, waardoor een hopeloze situatie ontstond. Een aantal wijnbouwers met ondernemingszin en visie, waaronder Frédéric Emile Hugel, ondernamen stappen om de wijngaarden in het Elzas gebied te redden. Deze pionier bij uitstek wijdde zijn hele leven aan de promotie van kwaliteitswijnen van edele druivenrassen. Zijn zoon Jean zette zijn werk voort. Door volharding en levenslange passie voor zijn werk bewees hij, dat Elzas-wijnen een plaats verdienden onder de mooiste wijnen van de wereld. Zijn drie zonen, Georges, Jean en André, continueerden zijn werk en zetten zich voor de officiële wettelijke erkenning van de “Vendanges Tardives” en de “Sélection de Grains Nobles” wijnen. De volgende generatie is trouw aan de belangrijkste beginselen die zij van hun voorouders erfden. Jean-Philippe, Marc en Etienne wacht een mooie taak: Elzas-wijnen tot de grootste witte wijnen van de 21e eeuw maken! Een imponerend wijnhuis met dito wijnen!

Elzasreis wijnprofessionals proefgroep Rechteroever – Domaine Dopff au Moulin

De familie Dopff vestigde zich in de 17e eeuw in Riquewihr. Aanvankelijk waren opeenvolgende generaties meesterkuiper. Het was Jean Dopff die aan het begin van de 19e eeuw geheel voor de wijn koos: hij vestigde zich als “gourmet”, ofwel beëdigd wijnhandelaar. Zijn zoon Jean-Gustave volgde hem op en begon met de opbouw van het familiewijngoed. Rond 1900 begint een jonge Julien Dopff, na een stage in Reims, als eerste in de Elzas, met de productie van mousserende wijn volgens de ‘methode traditionelle’. Hij legt daarmee de basis voor wat later bekend zal worden als ‘Crémant d’Alsace’. Julien Dopff zorgde voor nog een grote innovatie: hij was de eerste die de Elzasserwijn begon te bottelen op de nu zo bekende lange, slanke fles. Om te bewijzen dat zijn wijnen ook op de fles een lange reis goed zouden doorstaan, zond hij een partij heen en weer naar Australië. De wijnen bleken na terugkomst nog in perfecte conditie en Elzasserwijnen konden de wereld gaan veroveren.

Intussen is Dopff au Moulin uitgegroeid tot één van de leidende wijnhuizen in de Elzas en is het marktleider op het gebied van Crémant d’Alsace. Het eigen wijngoed meet meer dan 70 hectare en daarmee is Domaines Dopff het grootste wijngoed in het hart van de Elzas. Het bedrijf is nog altijd voor 100% in handen van de familie. Momenteel zijn er twee generaties Dopff in het bedrijf actief: Pierre-Etienne Dopff en Etienne-Arnaud Dopff. Met bijna 9 ha. is Domaines Dopff de grootste eigenaar in Riquewihr’s beroemde Grand Cru ‘Schoenenbourg’. Naast de eigen wijngaarden werkt Dopff au Moulin met een groot aantal vaste contractboeren, die het gehele jaar door begeleid worden. Dopff vinifieert al haar wijnen zelf. De proefruimte van Dopff au Moulin is prachtig – je voelt je als een klein jongetje in een snoepwinkel!

Elzasreis wijnprofessionals proefgroep Rechteroever – Domaine Weinbach à Kaysersberg

Domaine Weinbach dat ook bekend is onder de naam Clos des Capucins, is niet alleen een van allerbeste domaines van de Elzas, de verfijnde en geconcentreerde witte wijnen worden zelfs tot de beste ter wereld gerekend. Het wijngoed dat zijn naam ontleent aan het beekje dat ter plekke door de wijngaarden stroomt, ligt tussen de dorpen Kaysersberg en Kientzheim en heeft een geschiedenis die ver teruggaat. In 860 verkreeg de Abdij d’Etival via een schenking grond die nu tot de huidige wijngaarden behoren van Domaine Weinbach. Rondom een gedeelte van dit perceel werd in het begin van de zeventiende eeuw, door Capucijner monniken een muur gebouwd.

In de inventaris van 1650 meldden de monniken van het kapucijnenklooster van Kaysersberg voor het eerst het totale aantal wijnstokken van de Clos, tussen 14.000 en 15.000…

Médard Barth baseert zich in zijn werk “Der Rebbau des Elsass” op dit document of de druivenrassenkaart van de originele wijnstokken, waarin staat:

• 3000 Muscat-wijnstokken;
• 700 Rieselin-wijnstokken (Riesling);
• 150 meter Toquer en Chaselin (Pinot Gris en Chasselas);
• 7700 petit richelin-wijnstokken (Raeuschling), ongetwijfeld een aristocratische wijn;
• 900 meter mooi rood (Rottaminer);
• 2000 voet rood (Pinot noir).

Destijds lag de plantendichtheid die gewoonlijk werd toegepast tussen de 4000 en 5000 planten per hectare…

Volgens lokale archieven kweekten de monniken naast het verbouwen van wijnstokken ook slakken, het hoofdgerecht van het menu “Wijn en Slakken” dat aan de dorpelingen werd aangeboden tijdens het jaarlijkse banket…

Met een beetje doorzettingsvermogen zouden de specialiteiten van de Bourgondische slakken vandaag de dag de slakken uit de Elzas zijn… De geschiedenis zou het anders willen…

Tot op de dag van vandaag blijven de druivensoorten dicht bij de oorspronkelijke configuratie die de monniken wensten… Met een overwicht van Riesling en Muscat, vervolgens Pinot Gris, Gewurztraminer en Pinot Noir.

Ideale geologie

De geologie van de bodem van Clos is vergelijkbaar met die van de bodem van de Schlossberg met een dominant graniet. Le Clos des Capucins profiteert van een zand-leemachtige bodem op granieten kiezels, waardoor het zijn typische smaak, frisheid en intensiteit krijgt. Na verloop van tijd maakt de vrucht van de eerste jaren plaats voor een mineraliteit van perfecte balans…

Bovendien is de zonneschijn maximaal omdat het verblijf geen last heeft van de schaduw van de omliggende heuvels. Het landgoed is al meer dan 20 jaar omgebouwd naar biodynamiek en produceert lage opbrengsten van ongeveer 35 hectoliter per hectare.

Tenslotte nog een pluspunt: de Clos profiteert, dankzij de stroom die er doorheen loopt, van uitstekende watervoorraden, die in bepaalde jaren begrazing van alle rijen vereisen, maar waterstress in de droogste jaren vermijden. Al zijn kleine extraatjes, samen met een ongeëvenaarde vinificatie en rijping in oude vaten, verklaren de terechte bekendheid en de premium plaats die Le Clos behoudt.

De 5 hectare grote wijngaard is het nog steeds bestaande Clos des Capucins. Na de Franse revolutie werden de wijngaarden en het klooster door de staat onteigend en verkocht. Uiteindelijk waren het de gebroeders Faller, twee leerlooiers uit het nabij gelegen Kaysersberg, die de vervallen abdij en het bijbehorende Clos des Capucins in 1898 kochten en opknapten. Théo Faller zette met veel energie het werk van zijn vader en oom voort. Hij kocht delen van omringende Grand Cru wijngaarden als Furstentumen, Schlossberg, Mambourg en Marckrain en wist de wijnen van Domaine Weinbach naar ongekend hoog niveau te brengen. Met de derde generatie kregen de wijnen nog meer verfijning en diepgang, want vanaf 1988 werd er eerst naar biologische wijnbouw overgestapt en vervolgens werd in 2005 de keuze gemaakt om de 28 hectare aan wijngaarden en het wijnmaken geheel volgens biologisch dynamische principes te gaan doen. Het resultaat is verbluffend; de witte wijnen hebben nu een ongekende mineraliteit, finesse en concentratie. Het is het resultaat van natuurlijke preparaten, het handelen al naar gelang de stand van de maan en de sterren, het al in een vroeg stadium drastisch snoeien, druiven met een optimale rijpheid met de hand plukken, met zeer lage rendementen en liefst met de eerste effecten van de nobele rotting en verder een vinificatie met zo min mogelijk interventie.

Mme Faller en haar kinderen, van het ‘Domaine Weinbach’ (tevens bekend onder de naam Clos des Capucins), zijn erin geslaagd een benijdenswaardige reputatie op te bouwen! Zij worden gezien als één van de beste producenten van de Elzas. Het domein – genoemd naar de kleine ‘wijnbeek’ die het terrein doorkruist – ligt even buiten Kaysersberg, richting Kientzheim. In 1885 werd het gekocht door de gebroeders Faller. Dankzij Théo Faller (in 1911 op het domein geboren) werden de wijngaarden vergroot en haalden de wijnen een exceptioneel niveau. Théo overleed in 1979 en ligt in zijn geliefde wijngrond begraven. Zijn werk werd door zijn vrouw Colette voortgezet. De ziel van het huis is ‘Colette Faller’, zij is een markante karaktervrouw! Het domein heeft ook drie cuvées die leven in de geest van de familie. De ‘Cuvée Sainte-Cathérine’ (rond 25 november geoogst) draagt de voornaam van de oudste dochter, die tevens de rechterarm is van haar moeder. De ‘Cuvée Laurence’ wordt genoemd naar de jongste dochter, afgestudeerd in de chemie te Toulouse. Beide dochters zijn zeer goede wijnproevers, wat ze duidelijk mee hebben gekregen van hun moeder. Tenslotte de ‘Cuvée Théo’, als herinnering aan ‘Théo Faller’, een zeer markante persoonlijkheid, zowel op beroeps-, als op politiek gebied.

Hij was zeer geliefd, de opdruk van zijn grafsteen luidt als volgt: “Il fut et restera le maître bien-aimé du Weinbach”. Het domein is de traditionele werkwijze van Théo trouw gebleven en vinifieert op hout (foudres), centrifugeren niet in tegenstelling met zoveel andere Elzasproducenten en maken volle, maar toch karakteristieke wijnen. Sedert 1995 helpt Laurence (oenoloog) de wijnen vinifiëren, wat merkbaar is in de stijl en het karakter van de wijn, deze zijn nu iets droger dan voorheen en zijn wellicht gemakkelijker te combineren met eten. De druiven worden laat geoogst. Het is niet de bedoeling er bewaarwijnen van te maken, maar aangename, lichte fruitige wijnen. Toch kan men haar wijnen gemakkelijk 10 jaar bewaren (normale kwaliteit). Men heeft relatief lage rendementen. Een prachtig wijnhuis waar je graag naar terugkeert. Dit was mijn tweede keer en hopelijk zeker niet de laatste keer!

‘Clos des Capucins’

Clos des Capucins (te Kientzheim) Oppervlakte: 5 ha 15 a Druivenrassen 40 % Riesling, 30 % Gewürztraminer, 13 % Pinot Gris en 17 % andere wijnstokken. Bodem: Kalk- en leisteenbodem Oriëntatie: volledig naar het zuiden Iedere fles heeft een halsbandje met de vermelding “Clos des Capucins”. Hierop staat een monnik afgebeeld die een ‘hotte’ (draagkorf voor druiven) op zijn schouders draagt. Er werd al melding gemaakt van deze wijngaard in 890! In 1692 werd een stuk gegeven aan de nieuw aangekomen Capucijnen. Zij kregen het van de abdij van Etival die reeds eigenaar was sedert 1363. Na de revolutie werd het in 1898 gekocht door de familie Faller. Nog steeds wordt er ieder jaar een vat van de nieuwe oogst geschonken aan het moederhuis van de Capucijnen, gezeteld in Strasbourg.

‘Furstentum’

Grand Cru te Kientzheim en Sigolsheim Oppervlakte: ha (totaal 27,65 ha) Druivenrassen Riesling, Gewürztraminer en Pinot Gris Bodem: bruine kalkbodem Oriëntatie: zuid, zuid-westen In de vallei van Kaysersberg, beschermd voor de wind, 37 % hellingsgraad, optimale bezonning, op een bodem die de warmte en het water vasthoudt. Allemaal voorwaarden om een grote wijn te maken. Wordt reeds vernoemd sedert 1330 in de inventaris van de wijngaarden. Typiciteit: bewaarwijn, Furstentum heeft veel finesse en een ongelofelijke aromatische kracht!

‘Schlossberg’

Grand Cru te Kientzheim en Kaysersberg Oppervlakte: 10 ha (totaal 80 ha) druivenrassen 85 % Riesling, 8 % Gewürztraminer en 3 % Pinot Gris (voor Faller) Bodem: granietsteen Oriëntatie: zuid Hoogte: tussen de 200 en 300 meter, met steile hellingsgraad Zeer gereputeerde lieu-dit, Schlossberg wordt al vernoemd in de 15e eeuw. Was de eerste wijngaard met het Grand Cru-status in 1975. Typiciteit: Schlossberg heeft rijke wijnen met een floraal aroma met veel finesse. Delicaat, raszuiver, ze geven hun volheid pas na enkele jaren.

Domaine Weinbach & Gewurztraminer

Artikel Lars Daniëls

Rozen en lychees, druivig zoet, weinig zuren, (vaak) pittig in alcohol. Gewurztraminer, in Elzas zonder umlaut, is misschien wel de meest herkenbare wijn ter wereld. Wijn met veel van een heleboel en soms te weinig van het essentiële. Van ordinair tot verleidelijk en, volgens Lars Daniëls, soms fascinerend fraai.

Misschien is gewürztraminer in zekere zin een druif die wijnen oplevert voor beginnende wijnliefhebbers. Gemakkelijk herkenbaar, lekker geurig, niet zuur, vaak (wat) zoet: wijnen die direct charmeren, waar je meteen voor valt. Zo verging het mij ook. Ik herinner me nog goed hoe heerlijk ik de Gewurztraminer vond die ik ergens midden jaren negentig in restaurant Brand te Turckheim dronk bij de munster (mét het obligate karwijzaad, uiteraard). Nu is er naar mijn mening nog steeds weinig mis met goede Elzasser Gewurztraminer bij perfect gerijpte munster (maar dan zonder die karwij), maar de wijn an sich heeft mij sindsdien stukken minder weten te bekoren. Mijn tweede en derde liefdes, in chronologische volgorde, zijn van een ander kaliber, met meer klasse: Chardonnay uit de Bourgogne en (vooral Duitse) Riesling. Dat zijn wijnen die nooit vervelen. Maar zoals dat gaat, ben ik mijn eerste liefde nooit vergeten. En de laatste jaren weer gaan waarderen.

Gewürztraminer is een druif die veel aroma’s van diverse terpenen bevat, zoals geraniol en rozenoxide, die sterk raseigen zijn en gewürztraminer naar rozen en lychees doen geuren. Hij staat te boek als de rozerood gekleurde, aromatische variant van een van de oudere kwaliteitsdruiven van Europa: traminer. Of beter, zoals de Zwitserse ampelograaf José Vouillamoz zegt, van savagnin blanc. Want hij plaatst de herkomst van die oerdruif in een gebied dat Noordoost-Frankrijk en Zuidwest-Duitsland omvat. En dus niet in Südtirol, waar het dorp Tramin er logischerwijze al tijden aanspraak op maakt de geboorteplaats van traminer te zijn. Vouillamoz geeft in het prachtige boek Wine Grapes zowel historische als genetische argumenten voor zijn suggestie, die overtuigend zijn. Een andere druivenkenner, de Oostenrijker Ferdinand Regner, plaatst de herkomst van traminer meer naar het oosten. En ook daar lijkt wat voor te zeggen, aangezien traminer een ouderaandeel is van grüner veltliner, silvaner en rotgipfler, om maar eens wat te noemen.

Ik vroeg José Vouillamoz om toelichting op de oorsprong van gewürztraminer. “Gewürztraminer is een aromatische mutatie van savagnin rose, die ook een rozerode schil heeft en die op zijn beurt weer een kleurmutatie is van savagnin blanc, waarschijnlijk de oertraminer”, vertelt hij. “De mutatie van savagnin rose tot gewürztraminer heeft waarschijnlijk in de Pfalz plaatsgevonden, zo geven historische documenten aan. Er zijn geen historische bronnen die gewürztraminer elders plaatsen en zeker niet in Südtirol-Alto Adige, waar er geen lange geschiedenis van cultiveren van gewürztraminer is, geen oude synoniemen zijn en geen morfologische diversiteit te vinden is.” Helaas dus voor dat fraai gelegen Tramin an der Weinstrasse dan wel Termeno sulla Strada del Vino.

De aanplant in de Elzas en de Pfalz geeft ook wel aanleiding te geloven dat daar ergens de herkomst van gewürztraminer moet liggen. De Elzas telt momenteel zo’n 3270 hectare gewürztraminer (stand in 2014), wat staat voor een krap kwart van de wereldwijde aanplant. Duitsland is met 918 hectare (2014), waarvan zo’n 390 in de Pfalz, ook van groot belang. Südtirol Alto Adige doet daar toch wel serieus voor onder met 572 hectare. In Europa heeft met name Oostenrijk een aanplant die ertoe doet: 321 hectare. Maar gewürztraminer is niet beperkt tot de landen van de oude wijnwereld. Ook in de Nieuwe Wereld is de druif zeker niet impopulair: Nieuw-Zeeland, met pioniers als Matawhero (Gisborne), Lawson’s Dry Hills, Johanneshof (beide Marlborough) en Dry River (Martinborough) heeft 332 hectare (2014). Dat aantal groeit bovendien. Australië heeft ongeveer 600 hectare en de VS schijnt goed te zijn voor 800 hectare, hoewel dat vroeger veel meer was.

Als het om Gewürztraminer van het hoogste, meest complexe niveau gaat, zijn met name de Elzas, Pfalz, delen van Oostenrijk en Südtirol-Alto Adige van belang. Maar tussen die gebieden bestaan er aanzienlijke verschillen in stijl, ingegeven door terroiromstandigheden, maar ook door filosofie en overtuiging. Vooral in de Elzas heerst de opinie dat gewürztraminer niet goed droog kan worden gevinifieerd. Zelfs grote voorvechters van een droge wijnstijl, zoals André Ostertag (Domaine Ostertag) en Olivier Humbrecht (Domaine Zind-Humbrecht), vinden dat. Zo zegt Ostertag: “Voor aromatische en fysiologische rijpheid moet ik bij gewürztraminer te lang wachten om er nog een droge wijn van te kunnen maken”. Humbrecht valt hem bij: “Velen oogsten gewürztraminer te vroeg en dan heeft de wijn weliswaar minder alcohol, maar blijft hij ook variëtaal en vegetaal. Ik wil meer dan rozen en wat lychees.”

Ook in Südtirol-Alto Adige weten ze dat uiteraard. Willi Stürz van gewürztraminerspecialist Cantina Tramin, een van de topcoöperaties die Südtirol rijk is, legt de uitdaging van het werken met dit eigenzinnige ras in detail uit: “Alleen prachtig rijpe gewürztraminer kan mooie Gewürztraminer geven. Pas in de laatste dagen voor botrytis wordt de schil zó zacht dat de terpenen en andere aromastoffen gemakkelijk loslaten en in de most komen. Dat betekent soms dat met 14% alcohol de druiven nog niet rijp zijn, en dat is best moeilijk uit te leggen aan telers. Het betekent ook dat als je goede, van nature mooi aromatische Gewürztraminer wil hebben, je een stevig alcoholpercentage op de koop toe moet nemen. Wie eerder oogst, heeft veel trucs en gistculturen met enzymen nodig om de aromastoffen eruit te krijgen.”

Maar dat soort rijpheid komt dus met de prijs van veel potentiële alcohol, meestal beduidend meer dan 14%. Een extra reden voor Elzassers om er een wijn met restzoet van te maken. Een bijkomstig punt is de tannine van gewürztraminer, die ook bij goede rijpheid beduidend is, omdat gewürztraminer meer een blauwe druif dan een witte is. Maak je er een droge wijn van, dan moet je daar wel rekening mee houden. Ten slotte is er het punt van de zuren, die zeker in aromatische, volrijpe gewürztraminer gering zijn. pH’s tot 3.9 – voor witte wijn zeer hoog – zijn geen uitzondering.

Dé uitdaging bij het maken van boeiende Gewürztraminer is dus het vinden van een juiste balans tussen aromatische weelde, alcohol, bitters en zuren. Dat is een trapezeact die maar weinigen echt goed beheersen. Want veel Gewürztraminers zijn saai of op het ordinaire af. Simpele, technisch gemaakte droge Gewürztraminers kunnen meestal niet echt boeien; de zoete versies zonder balans en complexiteit kunnen zelfs lomp zijn. Een en ander brengt met zich mee dat Gewürztraminer geen wijn voor alledag is. “Hoe vaak drink je zelf Gewürztraminer?”, vroeg onze hoofdredacteur Ronald de Groot mij onlangs prikkelend. Een terechte vraag, waarop ik eerlijkheidshalve moest antwoorden: “Niet zo vaak.” Maar dat doet er in feite niet zoveel toe, want er zijn wel meer wijnen die ik niet zo vaak drink, maar die ik bij gelegenheid wel enorm waardeer, omdat ze voor dát moment precies de juiste wijn zijn.

Geweldige Elzassers

Elzasreis wijnprofessionals proefgroep Rechteroever – Domaine Schmitt & Carrer

Naar alle waarschijnlijkheid gaan de banden van de Schmitt-familie naar de wijngaard van de Elzas terug naar de post 30-jarige oorlogsperiode (1618-1648). Want zelfs als je zou denken dat een familieaanwezigheid kan dateren vanuit de Romeinse oorsprong van de wijngaard van de Elzas, is de chaos die de Dertigjarige Oorlog heeft achtergelaten een feit dat roet in dat eten gooit. De 30-jarige oorlog is een mijlpaal. Daarna is er sprake van een nieuw begin in de tweede helft van de 17e eeuw als het gaat om de sociale, religieuze en professionele wijnaspecten van het gebied. Het Domaine Schmitt & Carrer stamt uit 1985. Het is het geesteskind van de wijnmaker Roger Schmitt en zijn schoonzoon Roland Carrer, die de ambitie delen om hun Domaine te veranderen in een van de juwelen van de wijngaarden van de Elzas. Vandaag beheren Sylvie en Roland Carrer het domein met hun dochter Anne-Cécile. Het omvat 15 hectare die op biologische wijze worden verbouwd onder de Ecocert-certificering en geleidelijk evolueert naar een gewetensvolle aanpak om het beste te vinden van wat de natuur te bieden heeft. Het idee is niet om tegen twee soorten wijnbouw te zijn; de filosofie van het domein verkent slechts oplossingen die het gebruik van chemische producten in de wijnbouwcultuur uitsluiten en ze zoveel mogelijk minimaliseren bij het maken van wijn. Dit is een aanpak die erop gericht is de leidende wijnbouw van morgen te worden, door zowel mensen als het land te respecteren. Een wijnhuis om in de gaten te houden!

Elzasreis wijnprofessionals proefgroep Rechteroever – Domaine Marcel Deiss

Complanation – de wedergeboorte van de gemengde aanplant

De hedendaagse wijnbouw lijdt aan een reductionisme dat de druif verheft tot het enige baken van kwaliteit. In de Elzas heeft dit geleid tot de ‘varietale dictatuur’, waarbij de druif de bodem overschreeuwt. Jean-Michel Deiss heeft dit dogma verworpen ten gunste van de complanation: de herintroductie van de gemengde aanplant in de meest prestigieuze wijngaarden. Dit is geen romantisch eerbetoon aan het verleden, maar een technisch superieure methode om de essentie van de locatie te destilleren.

In de wijngaarden van Deiss, zoals de Altenberg de Bergheim, treft men een polycultuur aan waar Riesling, Pinot Gris, Gewurztraminer en andere rassen zij aan zij wortelen. Deze rassen worden niet afzonderlijk beheerd, maar als één enkel organisme behandeld. Zij bloeien gelijktijdig en worden op exact hetzelfde moment geoogst. Hierdoor vervalt de individuele expressie van de druif; de suikerspiegels en zuren middelen zich uit tot een harmonie die enkel de geologische vingerafdruk van de bodem reflecteert.

De fysiologische rechtvaardiging hiervan is even rigoureus als elegant. Door de competitie tussen verschillende rassen in de bodem worden de stokken gedwongen dieper te wortelen, voorbij de oppervlakkige vruchtbaarheid, tot in de moederrots. De wijn die hieruit voortvloeit, bezit een textuur en een minerale densiteit die met een monocépage onmogelijk te evenaren is. Het is een terugkeer naar de morele integriteit van de Elzas-wijn, waarbij de menselijke interventie zich beperkt tot het faciliteren van deze natuurlijke dialoog.

De geologische symfonie: de Grand Crus van Bergheim

In de hiërarchie van Deiss is de herkomstbenaming niet louter een administratieve classificatie, maar een dwingend geologisch dictaat. De drie monumentale Grand Crus rondom Bergheim vormen de heilige drie-eenheid van zijn portfolio:

• Altenberg de Bergheim: Gelegen op een bodem van kalkhoudende mergel. Hier bereikt de complanation haar apotheose. De wijn is visceraal, met een monumentale densiteit en een suiker-zuur balans die de wetten van de oenologie tart. Het is de belichaming van aristocratische kracht.

• Mambourg: Een terroir gedomineerd door kalksteen en een intense expositie aan de zon. De wijnen zijn hier flamboyant, bijna tactiel in hun breedte, met een tannine-structuur die meer aan rode wijn doet denken dan aan wit.

• Schoenenbourg: De keuper-formaties (gips en mergel) vertalen zich hier in een verticale, bijna ascetische aciditeit. De wijn is introvert in zijn jeugd, maar ontwikkelt een rokerige, ziltige complexiteit die de ziel van de mineraliteit raakt.

Biodynamie

Voor Jean-Michel Deiss is biodynamie geen marketinginstrument, maar een noodzakelijke voorwaarde om de stem van de bodem te zuiveren. In de kelder en de wijngaard wordt elke vorm van chemische synthese beschouwd als een vervuiling van het narratief. De praktijk van het diep wortelen wordt gefaciliteerd door het gebruik van preparaten die de microbiologische activiteit in de rhizosfeer stimuleren. Voor de vinoloog is het resultaat meetbaar: een lagere pH-waarde ondanks hogere rijpheid, en een energetische spanning in de wijn die in conventionele wijnbouw verloren gaat. Men grijpt niet in; men begeleidt de natuurlijke fermentatie met eigen gisten, waarbij de tijd de enige toegestane klaring is.

De esthetiek van de tijd: bewaarpotentieel en ontwikkeling

Het sluitstuk van uw artikel dient de tijdloosheid van deze wijnen te adresseren. Een wijn van Deiss is in zijn jeugd vaak een gesloten boek, een belofte die pas na een decennium of meer volledig wordt ingelost. De evolutie in de fles transformeert de primaire extractie naar een tertiaire transcendentie. De suikers versmelten met de mineraliteit tot een droge indruk op het palet—de zogenaamde goût de terroir. Het is een pleidooi voor een terugkeer naar de contemplatieve consumptie, waarbij de wijn niet wordt beoordeeld op zijn eerste indruk, maar op zijn vermogen om generaties te overleven en het karakter van de Elzas in al zijn morele helderheid te bewaren. De wijnen van Deiss blinken uit door precisie, concentratie en een heerlijk zacht mondgevoel. Als ik het mag zeggen, samen met Domaine Weinbach mijn absolute favoriet! Alles klopt hier, wát een geweldige wijnen! Dit is Art, Kunst met een hoofdletter!

Elzasreis wijnprofessionals proefgroep Rechteroever – Cave de Ribeauvillé

De coöperatie van Ribeauvillé, die dateert uit 1895 toen 44 wijnboeren voor de oprichting zorgden, is de oudste van Frankrijk. Nu telt de cave zo’n 70 leden, van wie er 30 parttime wijnboer zijn. Inmiddels worden druiven verwerkt van 260 hectare binnen een straal van 10 km, die uitsluitend handmatig worden geplukt. Naast die van wijngaarden in de wijndorpen Saint Hippolyte, Rodern, Rorschwihr, Bergheim en Ribeauvillé worden ook druiven van 10 Grands Crus en 8 lieux-dits gebruikt. Een van de parels in het bezit is de Clos du Zahnacker, een stuk van 1,2 ha midden in de Grand Cru wijngaard Osterberg. Dit bedrijf is een van de 5 grootste exporteurs in de Alsace: van de 2,2 miljoen flessen per jaar wordt maar liefst 60% geëxporteerd. De cave heeft vanaf 1990 een geavanceerd kwaliteitscontrolesysteem opgezet met als doel volledige tracability (opspoorbaarheid van druif tot fles). In 2002 werd het Charter van Ribeauvillé opgesteld, waar alle leden van de cave zich door hun handtekening aan moeten houden. Strenge controle tijdens de oogst en respect voor het milieu vormen onderdelen. Traditie, respect voor terroir en streven naar meer frisheid en fruitconcentratie zijn belangrijke zaken.

Elzasreis wijnprofessionals proefgroep Rechteroever – Cave de Ribeauvillé – solidariteit

Solidariteit is de basis waarop deze coöperatie is opgericht en functioneert. De wijnboeren staan volledig achter de bedrijfsvisie qua wijnbouw, vinificatie en marketing. Ieder lid voelt zich voor 100% betrokken, temeer daar hun vaders de oprichters waren. En iedereen beslist mee. Tijdens de handmatige pluk (de Cave de Ribeauvillé en die van Kientzheim-Kaysersberg zijn de enige twee coöperaties in de Alsace die met de hand plukken) worden de druiven streng geselecteerd. Het transport naar de cave duurt maximaal 20 minuten. De boeren worden betaald op basis van de kwaliteit van de aangevoerde druiven, most wordt niet aangeleverd. Als de druiven in de bak van de lift worden gestort, wordt gekeken of de druiven goed genoeg zijn. De Vendange Tardive en Sélection de Grains Nobles druiven worden eind oktober geplukt. Alle druiven worden volledig ontsteeld. Men gebruikt sinds kort een gloednieuw perssysteem, uniek in de Alsace, dat de druiven ontziet en op zwaartekracht is gebaseerd (zonder te pompen). De most van de verschillende percelen wordt apart verwerkt, per jaar worden circa 200 vinificaties gedaan in kleine en grote tanks. Druiven voor witte wijn ondergaan na kneuzing vooraf een inweking op de schillen (geen ‘whole bunch fermenting’). De pinot noir krijgt een lange macération. Om de zuurgraad te behouden wordt malolactische gisting altijd vermeden. De witte wijnen rijpen op de fijne lie, de rode op vat, de Crémants 12 maanden op fles en de Grands Crus 18 maanden op fles. Cave de Ribeauvillé is bekend om zijn Riesling en niet te vergeten de Clos du Zahnacker.

Elzasreis wijnprofessionals proefgroep Rechteroever – Cave de Ribeauvillé – clos

Een bijzondere categorie wijngaarden in de Elzas zijn de zogenoemde ‘clos’. Letterlijk betekent het ‘afgesloten’, een omheinde wijngaard, waarvan de reputatie soms teruggaat tot de vroege Middeleeuwen. Ze liggen vaak zeer verscholen, maar de eigenaar zal niet nalaten zijn ‘clos’ te promoten, ook al omdat er bijna altijd wel een mooi verhaal bij hoort, waarin schier onvermijdelijk toch vooral heiligen figureren. Er zijn mensen, die de ‘clos’-wijngaarden van groter belang vinden dan de Grand Cru’s. Dat is niet alleen een kwestie van kwaliteit, maar ook van geschiedenis. Immers, de kwaliteitsaanduiding ‘Grand Cru’ is pas ingevoerd en gereglementeerd aan het einde van de 20ste eeuw, terwijl de roem van veel van de ‘clos’ eeuwenlang teruggaat. Waarbij ik er overigens niet aan voorbij wil gaan dat juist ook de Grand Cru wijngaarden vaak al een eeuwenlange reputatie hebben. Trouwens, veel van deze ommuurde wijngaarden liggen binnen de grenzen van een Grand Cru terroir. Het zijn vooral kloosters en adellijke heren die een fijne neus hebben gehad voor kwaliteitswijnen en voor kwalitatief betere terroirs. Vaak werden die wijngaarden ommuurd en voorzien van een passende naam.

Elzasreis wijnprofessionals proefgroep Rechteroever – Clos du Zahnacker

Van Ratbaldovillare naar Ribeauvillé, volgens aantekeningen van de voorname kring van historisch onderzoek Ribeauvillé begon het stadje als een oude Gallo-Romeinse villa, gelegen ten oosten van de stad, genaamd Ratbold of Ratbald of Ratpold. De Clos du Zahnacker heeft het zeldzame voordeel dat het in staat is om zijn identiteit te bewijzen door terug te gaan naar de oorsprong, officiële geschriften bevestigen zijn bestaan aan de 8 ste eeuw! De geschiedenis van Frankrijk vermeldt het feit dat Lodewijk XIV stopte in Ribeauvillé en de wijn van Clos du Zahnacker proefde! Bovendien diende de Clos als een experimentele wetenschappelijke tuin om de juiste druivenrassen te kiezen om het terroir zo goed mogelijk tonen (à la Marcel Deiss) De vorsten van Europa waardeerden de Ribeauvillé-wijnen, waarvan 80% werd geëxporteerd. Helaas maakte de annexatie van de Elzas naar Duitsland vanaf 1870 een einde aan deze gelukkige exportperiode. De wijnen van de Elzas werden naar de enige Duitse markt geleid terwijl de andere wijngaarden zoals Bordeaux, Bourgogne, Champagne een wereldwijde reputatie hadden. De Elzas liep daarom vertraging op in zijn wereldwijde commercialisering en deed alles om deze vertraging goed te maken als gevolg van oorlogsomstandigheden. De rieslings van Cave de Ribeauvillé mogen dan interessant zijn – mijn favoriet is de Clos du Zahnacker!

Onze Moezelreis